Του ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η Ελλάδα μαστίζεται από την υπογεννητικότητα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, όπου η αναλογία υπερηλίκων προς νέους γίνεται ολοένα και πιο δυσανάλογη. Σε αυτό το πλαίσιο, η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να χάνει το νεανικό δυναμικό της, ούτε μέσω της μετανάστευσης, ούτε, πολύ περισσότερο, σε ενδεχόμενες πολεμικές επιχειρήσεις.

Είμαστε, άραγε, οι Έλληνες επαρκώς προετοιμασμένοι σε στρατιωτικό επίπεδο, ώστε το τίμημα που θα κληθούμε να καταβάλουμε σε περίπτωση πολέμου να είναι το μικρότερο δυνατό; Και πώς μπορεί αυτό να επιτευχθεί;

Το ερώτημα αγγίζει τρία αλληλένδετα και κρίσιμα πεδία: τη δημογραφία, την άμυνα και την κοινωνική ανθεκτικότητα. Δεν υπάρχει μια απλή απάντηση του τύπου «είμαστε ή δεν είμαστε έτοιμοι». Υπάρχει, όμως, μια ρεαλιστική προσέγγιση και αποτίμηση.

Η υπογεννητικότητα οδηγεί σε μικρότερες «κλάσεις» στρατεύσιμων κάθε χρόνο, επιταχύνει τη γήρανση του πληθυσμού και αυξάνει την πίεση στην οικονομία και το σύστημα υγείας. Σε βάθος χρόνου, αυτό σημαίνει λιγότερο διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό. Μια χώρα με αυτά τα χαρακτηριστικά δεν έχει περιθώριο για μεγάλες απώλειες — ούτε σε «brain drain» ούτε, πολύ περισσότερο, σε πόλεμο.

Σε ό,τι αφορά τη στρατιωτική ετοιμότητα, η απάντηση είναι σύνθετη: ναι, η Ελλάδα βρίσκεται σε ικανοποιητικό επίπεδο, αλλά όχι χωρίς προκλήσεις. Στα θετικά συγκαταλέγονται το υψηλό επίπεδο επαγγελματισμού σε κρίσιμους κλάδους, όπως η αεροπορία και το ναυτικό, η ενίσχυση με σύγχρονα οπλικά συστήματα τα τελευταία χρόνια, καθώς και οι ισχυρές διεθνείς συμμαχίες. Επιπλέον, η χώρα διαθέτει εμπειρία στην αποτροπή και ένα αμυντικό —όχι επιθετικό— δόγμα.

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν: η μικρή διάρκεια της θητείας περιορίζει το επίπεδο εκπαίδευσης, υπάρχουν ανισότητες μεταξύ μονάδων, ενώ η δημογραφική πίεση και η διαρροή εξειδικευμένου προσωπικού επιβαρύνουν περαιτέρω την κατάσταση.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει περισσότερο στην ποιότητα, την τεχνολογία και την αποτροπή, παρά στη μαζικότητα. Κομβικό στοιχείο αποτελεί η ανάπτυξη ικανοτήτων σε επιχειρήσεις εξ αποστάσεως, όπου η τεχνολογία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος.

Ο στόχος ενός σύγχρονου κράτους δεν είναι να «αντέξει» έναν πόλεμο, αλλά να τον αποτρέψει ή, αν αυτό δεν καταστεί δυνατό, να τον ολοκληρώσει όσο το δυνατόν ταχύτερα και με το μικρότερο κόστος.

Η διεθνής εμπειρία -και ιδιαίτερα αυτή των τελευταίων ετών- δείχνει ότι αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την ποιοτική εκπαίδευση αντί της ποσοτικής. Δηλαδή, με καλύτερα εκπαιδευμένους στρατιώτες, με έμφαση σε εξειδικευμένες δεξιότητες, όπως η τεχνολογία, τα drones και η κυβερνοάμυνα, και ταυτόχρονη απομάκρυνση από τη λογική της «θητείας αγγαρείας».

Παράλληλα, η αξιοποίηση της τεχνολογίας -όπως τα μη επανδρωμένα συστήματα, η τεχνητή νοημοσύνη, η επιτήρηση και τα πυραυλικά συστήματα ακριβείας- μπορεί να μειώσει σημαντικά τις απώλειες, διατηρώντας υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας.

Η αποτροπή, όμως, δεν είναι μόνο στρατιωτική· είναι και πολιτική. Όσο πιο ισχυρά ενταγμένη είναι μια χώρα σε διεθνείς συμμαχίες, τόσο μειώνεται η πιθανότητα να αποτελέσει στόχο.

Εξίσου κρίσιμος είναι ο παράγοντας της κοινωνικής ανθεκτικότητας. Ένας ενημερωμένος πληθυσμός, χωρίς πανικό, με εμπιστοσύνη στους θεσμούς και πολιτική συνοχή, συμβάλλει καθοριστικά στη μείωση των συνεπειών μιας κρίσης. Στους σύγχρονους πολέμους, η κοινωνία δεν είναι απλός παρατηρητής - είναι μέρος της άμυνας.

Σε βάθος χρόνου, καθοριστικό ρόλο θα παίξει και η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος. Η στήριξη της οικογένειας, η επιστροφή των νέων που έχουν μεταναστεύσει και η πλήρης αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού -με την ενίσχυση και του ρόλου των γυναικών- αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις.

Τελικά, το ζητούμενο δεν είναι αν είμαστε «έτοιμοι για πόλεμο», αλλά αν μπορούμε να διαμορφώσουμε συνθήκες τέτοιες ώστε ένας πιθανός αντίπαλος να κρίνει ότι το κόστος θα είναι απαγορευτικό. Αυτό είναι το πραγματικό νόημα της αποτροπής. Και εκεί παίζεται, σε μεγάλο βαθμό, το παιχνίδι.

Σε διαφορετική περίπτωση, η νίκη εν πολλοίς θα κριθεί από τις ζωές που δεν χάθηκαν.