Του ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η ολοένα αυξανόμενη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της εμπιστοσύνης των εργαζομένων προς αυτήν, λένε οι έρευνες (όπως και η πρόσφατη της ManpowerGroup, που δημοσιεύει η Proslipsis εδώ). Αντιθέτως, όσο περισσότερο οι εργαζόμενοι την ενσωματώνουν στην καθημερινότητά τους, τόσο εντονότερα διακρίνουν σε αυτήν απειλές - με κυριότερη τον κίνδυνο απώλειας της θέσης τους.

Δεν πρόκειται, ωστόσο, για κάποιο «εργασιακό παράδοξο» αλλά για μια φυσική και απολύτως αναμενόμενη αντίδραση. Κάθε μεγάλη τεχνολογική τομή στην ιστορία -από τη Βιομηχανική Επανάσταση έως την ψηφιακή μετάβαση- συνοδεύτηκε από ανασφάλεια και ανακατατάξεις. Η διαφορά σήμερα είναι ότι η ανατροπή που επιφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ταχύτερη, πιο σύνθετη και λιγότερο προβλέψιμη. Εξ ου και ο «φόβος του τερματοφύλακα πριν από την εκτέλεση του πέναλτι».

Η ΤΝ έχει ήδη καταστεί αναγκαίο εργαλείο παραγωγικότητας, αυτοματοποίησης και ταχύτητας. Παράλληλα όμως, οι εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια σειρά ανοιχτών ζητημάτων: την έλλειψη σαφών κανονισμών, την αβεβαιότητα γύρω από την προστασία προσωπικών και εταιρικών δεδομένων, την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων, την απουσία επαρκούς εκπαίδευσης και -κυρίως- τα ασαφή νομικά και ηθικά όρια χρήσης.

Παρότι στην Ευρώπη έχει θεσπιστεί ο AI Act, πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά σε επίπεδο καθημερινής πρακτικής: Ποιος φέρει την ευθύνη αν ένα εργαλείο ΤΝ σφάλει; Επιτρέπεται η εισαγωγή εταιρικών δεδομένων σε εξωτερικά συστήματα; Μπορεί η ΤΝ να χρησιμοποιείται για αξιολόγηση προσωπικού; Πού τελειώνει η υποβοήθηση και πού αρχίζει η υποκατάσταση;

Όταν οι θεσμικές ρυθμίσεις δεν μεταφράζονται σε σαφείς εσωτερικές πολιτικές, ο εργαζόμενος αισθάνεται εκτεθειμένος. Χρησιμοποιεί την τεχνολογία επειδή είναι απαραίτητη — όχι επειδή την εμπιστεύεται. Έτσι διαμορφώνεται ένα καθεστώς υψηλής χρήσης και χαμηλής εμπιστοσύνης.

Τα δεδομένα είναι ενδεικτικά: η χρήση της ΤΝ έχει φτάσει στο 45% των εργαζομένων, αυξημένη κατά 13%, ενώ η εμπιστοσύνη μειώθηκε κατά 18%, με τη συνολική βαθμολογία να υποχωρεί στο 67%. Η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει αντίφαση· αποτυπώνει «υποχρεωτική υιοθέτηση χωρίς θεσμική ωρίμανση».

Η καθημερινή επαφή με την ΤΝ γεννά, όμως, και ηθικά διλήμματα: Είναι δίκαιο να αξιολογείται κάποιος για εργασία στην οποία συνέβαλε αλγόριθμος; Μπορεί η τεχνολογία να ενισχύει, άθελά της, διακρίσεις; Πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια; Και πολλά άλλα. Η απουσία ξεκάθαρων απαντήσεων δεν παράγει μόνο καχυποψία· παράγει ψυχολογική πίεση.

Συνεπώς, δεν υπάρχει παράδοξο. Υπάρχει μια κοινωνία εργαζομένων που καλείται να προσαρμοστεί σε ένα νέο περιβάλλον, ταχύτερα απ’ όσο προλαβαίνουν να προσαρμοστούν οι θεσμοί. Και έως ότου διαμορφωθούν σαφείς κανόνες, η καχυποψία θα συνυπάρχει με τη χρήση.

Εκείνο που θα εξαφανισθεί δύσκολα είναι ο φόβος της απώλειας εργασίας. Θα λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι κάθε τεχνολογική εξέλιξη απαιτεί προσαρμογή.