Tου ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Σύμφωνα με διεθνείς γευσιγνώστες, η περιοχή του Αγρινίου παράγει δύο από τις καλύτερες επιτραπέζιες ελιές παγκοσμίως: τις χοντροελιές ή κονσερβοελιές και τις ελιές Καλαμών τύπου Αγρινίου. Κι όμως, αντί να τις προστατεύουμε και να τις αξιοποιούμε, τις ξεριζώνουμε!

Η εκρίζωση αιωνόβιων ελαιόδεντρων δεν αποτελεί μόνο οικονομική απώλεια. Είναι ταυτόχρονα οικολογική, πολιτιστική και ιστορική ζημία, καθώς χάνονται ζωντανά στοιχεία του αγροτικού τοπίου και της ταυτότητας της περιοχής.

Θα περίμενε κανείς ότι εδώ και χρόνια θα είχαν ληφθεί στοιχειώδη μέτρα προστασίας. Για παράδειγμα, η καταγραφή και ο χαρακτηρισμός αιωνόβιων ελαιόδεντρων ως «μνημείων της φύσης», η δημιουργία τοπικού μητρώου προστατευόμενων ελαιώνων και η υποχρέωση ειδικής άδειας για την εκρίζωσή τους με αυστηρά κριτήρια. Επίσης, η ένταξη περιοχών σε καθεστώς αγροτικού τοπίου ιδιαίτερης αξίας θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό εργαλείο προστασίας.

Παράλληλα, θα έπρεπε να υπάρχουν ισχυρά οικονομικά κίνητρα για τη διατήρηση των δέντρων. Επιδότηση για τη διατήρηση αιωνόβιων ελαιώνων αντί της εκρίζωσης, πιστοποίηση ποιότητας (ΠΟΠ ή ΠΓΕ), δημιουργία συλλογικού brand «Ελιά Αγρινίου» με εξαγωγικό προσανατολισμό και φορολογικά κίνητρα για τους ιδιοκτήτες παραδοσιακών ελαιώνων. Όταν η διατήρηση ενός δέντρου αποφέρει περισσότερα έσοδα από την καταστροφή του, τότε αλλάζει και η συμπεριφορά των παραγωγών.

Αναγκαίος είναι επίσης ένας σοβαρός χωροταξικός σχεδιασμός. Ο περιορισμός της άναρχης δόμησης σε αγροτικές εκτάσεις, η δημιουργία ζωνών «αγροτικής προτεραιότητας» και η υποχρέωση μεταφύτευσης δέντρων όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση του αγροτικού τοπίου.

Εξίσου σημαντική είναι η εκπαίδευση και η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας. Προγράμματα στα σχολεία για την αξία της ελιάς, τοπικές καμπάνιες όπως «Υιοθέτησε μια αιωνόβια ελιά» και η ανάδειξη της ελιάς ως βασικού στοιχείου της ταυτότητας του Αγρινίου μπορούν να δημιουργήσουν μια νέα κουλτούρα προστασίας. Συχνά, η κοινωνική πίεση αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική ακόμη και από τη νομοθεσία.

Η ελιά μπορεί επίσης να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης μέσω του αγροτουρισμού και της πολιτιστικής αξιοποίησης. Επισκέψιμοι ελαιώνες, φεστιβάλ ελιάς και γαστρονομίας και σύνδεση του προϊόντος με την ιστορία και την τοπική παράδοση μπορούν να προσδώσουν νέα αξία στο δέντρο. Όταν η ελιά αποκτά τουριστική και πολιτιστική σημασία, παύει να αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο.

Καθοριστικό ρόλο μπορεί να παίξει και η συνεταιριστική οργάνωση των παραγωγών. Ισχυροί συνεταιρισμοί, κοινές μονάδες τυποποίησης και συλλογική διαπραγμάτευση τιμών μπορούν να ενισχύσουν το εισόδημα των αγροτών. Η σημερινή διάσπαση των παραγωγών οδηγεί συχνά σε χαμηλές τιμές και τελικά στην εγκατάλειψη ή την εκρίζωση των δέντρων.

Στην πραγματικότητα, οι αγρότες δεν ξεριζώνουν δέντρα από αδιαφορία. Το κάνουν επειδή πολλές φορές τα δέντρα δεν αποδίδουν οικονομικά, η γη αποδίδει περισσότερο ως οικόπεδο και δεν υπάρχει θεσμική προστασία. Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό. Είναι βαθιά οικονομικό και πολιτικό.

Για να ανασχεθεί η καταστροφή χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο: καταγραφή και νομική προστασία των ελαιώνων, οικονομικά κίνητρα για τη διατήρησή τους, ανάπτυξη αγροτουρισμού, χωροταξική προστασία και διεθνής προβολή του προϊόντος.

Το δίλημμα είναι απλό. Αν η γη αξίζει περισσότερο ως οικόπεδο, θα γεμίσει μπετόν. Αν η ελιά αποκτήσει μεγαλύτερη αξία ως προϊόν υψηλής ποιότητας και ισχυρό brand, τότε θα διατηρηθεί.

Πριν απ’ όλα όμως χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν οι ίδιοι οι Αγρινιώτες ότι κρατούν στα χέρια τους ένα μοναδικό αγροτικό προϊόν παγκόσμιας αξίας. Και να στραφούν σε υγιείς αναπτυξιακές επιλογές, αφήνοντας πίσω τις «μαϊμού» επιδοτήσεις (όπως οι «βιολογικές», ας πούμε) και τις πρόχειρες λύσεις.

Η ελιά μπορεί να είναι το μέλλον του Αγρινίου αν αποτραπεί η καταστροφή και υποστηριχθεί η καλλιέργεια. Οι αγρινιώτες δεν έχουν την πολυτέλεια να την ξαναπατήσουν, όπως με τα καπνά, που εξαφανίσθηκαν εν μία νυκτί με τη συνδρομή μάλιστα της Ευρωπαϊκής Ένωσης!