Του ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Περισσότερες από τις μισές θέσεις πανεπιστημιακής εκπαίδευσης του πανελλήνιου γραπτού διαγωνισμού του ΑΣΕΠ του 2022 έμειναν κενές ελλείψει υποψηφίων! Το φαινόμενο αποτυπώνει μια μεγάλη αλλαγή στην ελληνική αγορά εργασίας, όπου η έλλειψη εργαζομένων αρχίζει να αντικαθιστά την άλλοτε υψηλή ανεργία.

Συγκεκριμένα, 2.136 από τις συνολικά 4.276 θέσεις του διαγωνισμού δεν καλύφθηκαν, με την συντριπτική πλειονότητα των κενών θέσεων να αφορά ειδικότητες μηχανικών, όπως: Αρχιτέκτονες Μηχανικοί, Πολιτικοί Μηχανικοί, Ηλεκτρολόγοι Μηχανικοί και Μηχανικοί Υπολογιστών, Μηχανολόγοι Μηχανικοί, Αγρονόμοι - Τοπογράφοι Μηχανικοί. Ωστόσο, ακάλυπτες θέσεις καταγράφηκαν και σε άλλους κλάδους, όπως: Αρχαιολόγοι, Αρχειονόμοι και Βιβλιοθηκονόμοι, Γεωτεχνικοί, Κοινωνικοί Λειτουργοί, Διοικητικοί – Οικονομικοί, Πληροφορικής, Ψυχολόγοι, Στατιστικοί, Τελωνειακοί κ.ά.

Το γεγονός θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς παραδοσιακά οι θέσεις του Δημοσίου συγκέντρωναν πολύ μεγάλο αριθμό υποψηφίων, με τη ζήτηση να υπερβαίνει κατά πολύ την προσφορά.

Μία από τις βασικές αιτίες του φαινομένου είναι, αναντίρρητα, η δημογραφική συρρίκνωση της χώρας, η οποία βρίσκεται σε φάση έντασης.

Η συνταξιοδότηση των τελευταίων πολυπληθών γενεών εργαζομένων (πολυτέκνων), σε συνδυασμό με τις χαμηλές γεννήσεις των τελευταίων δεκαετιών, περιορίζει τη διαθέσιμη δεξαμενή εργατικού δυναμικού.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αποχωρήσει από την αγορά εργασίας πάνω από 1,5 εκατομμύριο εργαζόμενοι, κυρίως λόγω συνταξιοδότησης, γεγονός που αποτυπώνεται και στη σημαντική μείωση της ανεργίας. Ενδεικτικά, το 2025 οι συνταξιοδοτήσεις υπολογίζονται σε περίπου 250.000.

Παράλληλα, η πανδημία του κορονοϊού αύξησε σημαντικά τον αριθμό των θανάτων, επιτείνοντας τη δημογραφική πίεση.

Ένας ακόμη παράγοντας είναι οι χαμηλότερες αμοιβές στο Δημόσιο σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα σε ορισμένες ειδικότητες υψηλής ζήτησης. Κλάδοι όπως: η πληροφορική, οι μηχανικοί, οι γιατροί, προσφέρουν συχνά υψηλότερες αποδοχές στον ιδιωτικό τομέα, γεγονός που οδηγεί αρκετούς νέους επαγγελματίες να τον προτιμούν.

Ταυτόχρονα, η έλλειψη εργαζομένων είναι εμφανής σε ολόκληρη την οικονομία. Σύμφωνα με έρευνες, το 82% των εργοδοτών δηλώνει ότι δυσκολεύεται να βρει εργαζόμενους με τις κατάλληλες δεξιότητες.

Στην επιδείνωση της κατάστασης συμβάλλει, σε μικρότερο βαθμό, και το λεγόμενο brain drain, δηλαδή η μετανάστευση εξειδικευμένων επαγγελματιών στο εξωτερικό, ιδίως κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.

Παράλληλα, σε αρκετές προκηρύξεις ζητούνται πολύ συγκεκριμένα ή εξειδικευμένα προσόντα, χωρίς οι αμοιβές να είναι πάντα αντίστοιχες, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ενδιαφέρον.

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν οι θέσεις αφορούν απομακρυσμένες περιοχές, όπως: γιατροί σε νησιά, μηχανικοί σε μικρούς δήμους, εκπαιδευτικοί σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές. Έχει, δηλαδή, και χωροταξική διάσταση.

Γεγονός είναι ότι η Ελλάδα φαίνεται πλέον να περνά από μια περίοδο υπερπροσφοράς εργαζομένων, που χαρακτήρισε τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, σε μια περίοδο έλλειψης εργατικού δυναμικού. Κι όλα τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο αυτό θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια.

Το πρόβλημα ίσως απαλύνουν ορισμένες συνδυαστικές παρεμβάσεις, όπως: αυξήσεις μισθών σε ειδικότητες με ελλείψεις, ειδικά οικονομικά κίνητρα για απομακρυσμένες περιοχές, ενίσχυση της επιστροφής Ελλήνων από το εξωτερικό, προσέλκυση εργαζομένων από άλλες χώρες, καλύτερη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, ενίσχυση της εξειδίκευσης. Δύσκολα, όμως, θα εξαλειφθεί.

Η έλλειψη υποψηφίων στον γραπτό διαγωνισμό του ΑΣΕΠ αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης αλλαγής στην ελληνική αγορά εργασίας. Η δημογραφική συρρίκνωση, η μετανάστευση εξειδικευμένου προσωπικού και οι διαφορές αμοιβών μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο, στο οποίο η επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού αναδεικνύεται σε κρίσιμο ζήτημα για την οικονομία.