Του ΑΝΔΡΕΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

Η εργασία από απόσταση δεν αποτελεί πλέον μια παροδική τάση, αλλά ένα σταθερό στοιχείο της σύγχρονης αγοράς εργασίας. Δεν βρίσκεται βέβαια στα ακραία επίπεδα της περιόδου της πανδημίας. Αντίθετα, αυτό που έχει διαμορφωθεί είναι ένα δυναμικό και ευέλικτο «εκκρεμές»: εργαζόμενοι και επιχειρήσεις κινούνται μεταξύ εξ αποστάσεως (remote), υβριδικής (hybrid) και δια ζώσης (on-site) εργασίας, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περίστασης.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναδύεται και ένα νέο μοντέλο, το λεγόμενο “blended work”, που συνδυάζει τη φυσική παρουσία με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η εργασία από απόσταση αποτέλεσε αναγκαστική επιλογή. Σήμερα, η υβριδική εργασία αποτελεί συνειδητή στρατηγική. Το πιο συνηθισμένο μοντέλο περιλαμβάνει δύο έως τρεις ημέρες παρουσίας στο γραφείο και τις υπόλοιπες εξ αποστάσεως εργασία, ενώ σε ορισμένους κλάδους –ιδίως στον τομέα της τεχνολογίας– η πλήρης τηλεργασία παραμένει εφικτή. Με άλλα λόγια, η εργασία από απόσταση αυξομειώνεται, αλλά δεν πρόκειται να εξαφανιστεί.

Η εξάπλωση της τηλεργασίας έφερε στο προσκήνιο κρίσιμα ερωτήματα: βελτιώνεται ή επιδεινώνεται η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής; Ενισχύεται ή αποδυναμώνεται η κοινωνική διάσταση της εργασίας; Το γεγονός ότι δεν υπήρξε πλήρης επιστροφή στο γραφείο δείχνει ότι, τουλάχιστον εν μέρει, η απάντηση είναι θετική για την πρώτη διάσταση.

Οι λόγοι είναι συγκεκριμένοι. Για τους εργαζόμενους, η τηλεργασία σημαίνει λιγότερο χρόνο μετακίνησης, μεγαλύτερη αυτονομία και καλύτερη διαχείριση της καθημερινότητας. Για τις επιχειρήσεις, συνεπάγεται μείωση λειτουργικών δαπανών, πρόσβαση σε ευρύτερη δεξαμενή ταλέντου και, σε πολλές περιπτώσεις, διατήρηση ή και αύξηση της παραγωγικότητας. Δεν είναι τυχαίο ότι η πλήρης επιστροφή στο γραφείο συναντά σημαντικές αντιστάσεις.

Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματα, η εργασία από απόσταση δεν επικράτησε καθολικά. Στην πράξη ανέδειξε και σημαντικές προκλήσεις: αίσθημα απομόνωσης, δυσκολία ένταξης νέων εργαζομένων, πιο αδύναμη σύνδεση με την ομάδα, κόπωση από τις συνεχείς διαδικτυακές συναντήσεις, αλλά και περιορισμούς στη δημιουργική συνεργασία. Παράλληλα, τα όρια μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής έγιναν πιο ασαφή, ενισχύοντας το φαινόμενο της διαρκούς διαθεσιμότητας, τη λεγόμενη συνεχή διαθεσιμότητα (always-on culture).

Το υβριδικό μοντέλο προέκυψε ως μια ισορροπημένη απάντηση σε αυτές τις αντιφάσεις.

Σε ό,τι αφορά την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, η πραγματικότητα είναι σύνθετη. Η ευελιξία μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά, όταν συνοδεύεται από σαφή όρια, εμπιστοσύνη και αποφυγή μικροδιαχείρισης. Μπορεί όμως και να λειτουργήσει επιβαρυντικά, όταν η εργασία εισχωρεί ανεξέλεγκτα στον προσωπικό χρόνο και η συνεχής συνδεσιμότητα γίνεται κανόνας.

Σήμερα, η συζήτηση δεν περιορίζεται στο δίλημμα «γραφείο ή σπίτι». Το επίκεντρο έχει μετατοπιστεί στην ευέλικτη εργασία. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πού δουλεύει κανείς, αλλά και πότε και πώς: με ευέλικτα ωράρια, με ασύγχρονη συνεργασία, με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης. Η εργασία γίνεται ολοένα και πιο εξατομικευμένη.

Ως προς το μέλλον, μία διαπίστωση φαίνεται ασφαλής: το εργασιακό τοπίο παραμένει ρευστό. Η υβριδική εργασία αναμένεται να διατηρήσει τον κυρίαρχο ρόλο της, η τηλεργασία να συνεχίσει με πιο στοχευμένο χαρακτήρα, ενώ οι επιχειρήσεις πιθανότατα θα ζητούν μεγαλύτερη φυσική παρουσία σε θέσεις ευθύνης και μεγαλύτερη ευελιξία σε τεχνικούς ρόλους. Παράλληλα, η «διαπραγμάτευση» μεταξύ εργοδοτών και εργαζομένων για τους όρους εργασίας θα συνεχιστεί.

Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η εργασία από απόσταση δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση, αλλά ούτε και τον απόλυτο κανόνα. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, δυναμικό σύστημα, στο οποίο η νέα κανονικότητα είναι η ευελιξία.

Δεν υπάρχει ένα μοντέλο που να ταιριάζει σε όλους. Το υβριδικό σχήμα φαίνεται να προσφέρει, προς το παρόν, την πιο ισορροπημένη λύση. Ταυτόχρονα, οι δεξιότητες που απαιτούνται μεταβάλλονται, όπως και οι ίδιες οι μορφές εργασίας. Σε αυτό το περιβάλλον, η ικανότητα να εργάζεται κανείς αυτόνομα, αποτελεσματικά και με προσαρμοστικότητα αποδεικνύεται πιο σημαντική από το ίδιο το σημείο από όπου εργάζεται.